गणेश चतुर्थी म्हटले की डोळ्यासमोर येतो तो गणपती बाप्पा आणि त्यांचा आवडता मोदक. महाराष्ट्रात गणेशोत्सवाच्या काळात घराघरांत उकडीचे मोदक तयार केले जातात. तांदळाच्या पिठाची मऊ उकड, त्यामध्ये खोबरे आणि गुळाचे गोड सारण आणि वाफेवर शिजवलेला मोदक ही या पारंपरिक पदार्थाची खासियत आहे.
गणपती बाप्पाला नैवेद्य दाखवण्यासाठी उकडीचे मोदक बनवण्याची अनेक घरांमध्ये परंपरा आहे. मोदक दिसायला सुंदर आणि चवीला स्वादिष्ट असण्यासोबतच घरच्या घरी सहज तयार करता येतो.
उकडीचे मोदक बनवण्यासाठी लागणारे साहित्य
मोदकाच्या बाहेरील आवरणासाठी
- १ कप तांदळाचे पीठ
- १ कप पाणी
- १ चमचा तूप
- चिमूटभर मीठ
- १ चमचा तेल किंवा तूप
मोदकाच्या सारणासाठी
- १ कप किसलेले ताजे खोबरे
- ¾ कप गूळ
- ½ चमचा वेलची पूड
- थोडे जायफळ किसलेले
- १ चमचा खसखस
- १ चमचा तूप
सारणामध्ये आवडीनुसार काजू, बदाम किंवा इतर सुकामेवा घालता येतो.
उकडीचे मोदक कसे बनवायचे?
१. मोदकाचे सारण तयार करा
सर्वप्रथम एका कढईमध्ये एक चमचा तूप गरम करा. त्यामध्ये किसलेले खोबरे आणि गूळ घाला.
मंद आचेवर खोबरे आणि गूळ व्यवस्थित एकत्र होईपर्यंत मिश्रण शिजवा. गूळ पूर्णपणे वितळल्यानंतर त्यामध्ये वेलची पूड, जायफळ आणि खसखस घाला.
सारण जास्त वेळ शिजवू नका. त्यातील ओलावा पूर्णपणे निघून गेला तर मोदकाचे सारण कोरडे होऊ शकते.
तयार झालेले सारण एका ताटात काढून थंड होण्यासाठी ठेवा.
२. मोदकाची उकड तयार करा
एका पातेल्यामध्ये एक कप पाणी घ्या. त्यात चिमूटभर मीठ आणि एक चमचा तूप घाला. पाणी उकळू द्या.
पाणी उकळल्यानंतर गॅस मंद करा आणि त्यामध्ये तांदळाचे पीठ हळूहळू घाला. पीठ घालताना सतत ढवळत राहा, जेणेकरून गुठळ्या होणार नाहीत.
पातेल्यावर झाकण ठेवून मिश्रण काही मिनिटे वाफवून घ्या.
त्यानंतर हे मिश्रण एका परातीत किंवा ताटात काढा. हाताला थोडे पाणी किंवा तूप लावून उकड मऊसर मळून घ्या.
उकड मऊ आणि लवचिक असणे महत्त्वाचे आहे. यामुळे मोदकाला पाकळ्या करणे सोपे जाते.
३. मोदकाला आकार कसा द्यावा?
तयार उकडीचा छोटा गोळा घ्या आणि हाताने त्याची छोटी वाटी तयार करा.
या वाटीच्या कडांना बोटांनी हलक्या हाताने पातळ करा. त्यामध्ये तयार केलेले खोबरे-गुळाचे सारण भरा.
आता कडांना बोटांनी एकसारख्या घड्या किंवा पाकळ्या तयार करा. सर्व पाकळ्या वरच्या बाजूला आणून मोदकाचे तोंड बंद करा.
अशा प्रकारे सर्व मोदक तयार करून घ्या.
४. मोदक वाफेवर कसे शिजवायचे?
मोदकपात्र किंवा स्टीमरमध्ये पाणी गरम करा. त्यावर मोदक ठेवण्यासाठी चाळणी किंवा जाळी ठेवा.
मोदकाच्या तळाशी थोडे पाणी शिंपडा किंवा केळीचे पान ठेवू शकता. त्यानंतर मोदक स्टीमरमध्ये ठेवा.
झाकण ठेवून मोदक साधारण १० ते १५ मिनिटे वाफवून घ्या.
मोदक शिजल्यानंतर त्याचा बाहेरील भाग थोडा पारदर्शक आणि मऊ दिसू लागतो. गॅस बंद करून काही मिनिटे मोदक तसेच राहू द्या.
गरमागरम उकडीचे मोदक तयार आहेत.
मोदक मऊ आणि चविष्ट होण्यासाठी उपयोगी टिप्स
उकडीचे मोदक बनवताना काही छोट्या गोष्टी लक्षात घेतल्यास मोदक फुटत नाहीत आणि त्यांचे आवरण मऊ राहते.
- तांदळाचे पीठ बारीक आणि चांगल्या दर्जाचे वापरा.
- उकड तयार करताना पाण्याचे आणि पिठाचे प्रमाण योग्य ठेवा.
- उकड गरम असतानाच मळून घ्या.
- उकड मळताना हाताला थोडे तूप किंवा पाणी लावा.
- सारणामध्ये जास्त गूळ किंवा पाणी राहू देऊ नका.
- मोदकाच्या पाकळ्या खूप पातळ करू नका.
- मोदक वाफवताना त्यांच्यामध्ये थोडे अंतर ठेवा.
- जास्त वेळ वाफवल्यास मोदकाचे आवरण कडक होऊ शकते.
गणपती बाप्पाला मोदक का अर्पण करतात?
मोदकाचा संबंध भगवान गणेशाशी जोडला जातो. धार्मिक आणि सांस्कृतिक परंपरेमध्ये मोदकाला गणपती बाप्पाचा आवडता नैवेद्य मानले जाते.
गणेश चतुर्थीच्या दिवशी अनेक भक्त गणपतीच्या पूजेनंतर मोदकाचा नैवेद्य दाखवतात. काही कुटुंबांमध्ये २१ मोदक अर्पण करण्याची परंपराही आहे.
मोदकाच्या वेगवेगळ्या प्रकारांमध्ये उकडीचे मोदक, तळलेले मोदक, मावा मोदक, चॉकलेट मोदक आणि ड्रायफ्रूट मोदक यांचा समावेश होतो. मात्र पारंपरिक महाराष्ट्रीय गणेशोत्सवात उकडीचे मोदक विशेष लोकप्रिय आहेत.
मोदकाचे सारण कशापासून बनवतात?
पारंपरिक उकडीच्या मोदकाचे सारण प्रामुख्याने ताजे खोबरे आणि गूळ यापासून तयार केले जाते.
चव वाढवण्यासाठी त्यात:
- वेलची
- जायफळ
- खसखस
- काजू
- बदाम
यांसारख्या पदार्थांचा वापर करता येतो.
आपल्या आवडीनुसार सारणामध्ये थोडा बदल करता येतो; मात्र पारंपरिक चव हवी असल्यास खोबरे, गूळ आणि वेलची यांचे मिश्रण उत्तम पर्याय आहे.
उकडीचे मोदक किती वेळ वाफवावे?
साधारणपणे मोदक १० ते १५ मिनिटे वाफवता येतात. मोदकाचा आकार आणि उकडीची जाडी यानुसार वेळ थोडा कमी-जास्त होऊ शकतो.
मोदक शिजल्यानंतर त्याचे आवरण मऊ आणि किंचित चमकदार दिसते. यावरून मोदक तयार झाल्याचा अंदाज येतो.
गणेश चतुर्थीच्या नैवेद्यासाठी मोदक कसे वाढावे?
गणपती बाप्पाची पूजा पूर्ण झाल्यानंतर मोदक नैवेद्य म्हणून अर्पण करता येतात. मोदक स्वच्छ ताटात किंवा नैवेद्याच्या वाटीत ठेवावेत.
मोदकासोबत फळे, पंचामृत आणि इतर पारंपरिक पदार्थही नैवेद्यामध्ये ठेवता येतात. नैवेद्य दाखवल्यानंतर गणपतीची आरती करून मोदक प्रसाद म्हणून कुटुंबातील सदस्यांना वाटता येतात.
Also Read: गणेश विसर्जन विधी मराठीत ( Ganesh Visarjan Vidhi in Marathi )
उकडीचे मोदक आणि तळलेले मोदक यातील फरक
| वैशिष्ट्य | उकडीचे मोदक | तळलेले मोदक |
|---|---|---|
| बाहेरील आवरण | तांदळाचे पीठ | मैदा किंवा गव्हाचे पीठ |
| पाककृती | वाफवलेले | तेल किंवा तुपात तळलेले |
| पोत | मऊ आणि नाजूक | कुरकुरीत |
| पारंपरिक वापर | गणेश चतुर्थी | गणेशोत्सव आणि सण |
| सारण | खोबरे आणि गूळ | खोबरे, गूळ आणि सुकामेवा |
FAQs: गणेश चतुर्थीसाठी मोदक
गणेश चतुर्थीला कोणते मोदक बनवतात?
गणेश चतुर्थीला महाराष्ट्रात प्रामुख्याने उकडीचे मोदक बनवले जातात. तांदळाच्या पिठाचे आवरण आणि खोबरे-गुळाचे सारण ही त्याची पारंपरिक पद्धत आहे.
उकडीचे मोदक फुटू नयेत यासाठी काय करावे?
उकड मऊ आणि लवचिक असावी. मोदकाचे आवरण तयार करताना ते खूप पातळ करू नये. तसेच सारणामध्ये जास्त ओलावा राहणार नाही याची काळजी घ्यावी.
मोदक किती मिनिटे वाफवावा?
साधारण १० ते १५ मिनिटे मोदक वाफवता येतात. मोदकाचा आकार आणि आवरणाच्या जाडीप्रमाणे वेळ बदलू शकतो.
गणपतीला २१ मोदक का दाखवतात?
गणेश पूजेमध्ये २१ या संख्येला धार्मिक महत्त्व आहे. त्यामुळे काही कुटुंबांमध्ये गणपती बाप्पाला २१ मोदकांचा नैवेद्य दाखवण्याची परंपरा आहे.
उकडीच्या मोदकाचे सारण कसे बनवतात?
किसलेले ताजे खोबरे आणि गूळ एकत्र शिजवून त्यामध्ये वेलची, जायफळ आणि खसखस घातली जाते. हेच पारंपरिक मोदकाचे सारण आहे.
निष्कर्ष
गणेश चतुर्थीच्या उत्सवात उकडीचे मोदक हा केवळ एक गोड पदार्थ नसून महाराष्ट्राच्या खाद्यपरंपरेचा आणि गणपती भक्तीचा एक महत्त्वाचा भाग आहे. मऊ उकड, खोबरे-गुळाचे सारण आणि वाफवण्याची योग्य पद्धत वापरली तर घरच्या घरी स्वादिष्ट मोदक तयार करता येतात.
या गणेश चतुर्थीला स्वतःच्या हाताने मोदक तयार करून गणपती बाप्पाला नैवेद्य अर्पण करा आणि कुटुंबासोबत त्याचा प्रसाद आनंदाने घ्या.